چه دجله كه آب آن خيلى تند است بين او با اعراب فاصله بود و اعراب كه در كشتىرانى بىبهره بودند يزدگرد ميتوانست حملات آنها را بىثمر گذاشته موقع عبور از آب مدتها آنها را معطل نگاهدارد ، ولى همين كه مطلع شد كه مسلمانان بدجله نزديك شده‌اند از تيسفون خارج گرديد . سعد جائى را كه چندان تند و عميق نبود پيدا كرده با لشكريان خويش بىباكانه از رود گذشت ، در ساحل دست چپ عملا دفاعى به عمل نيامد . ايرانيان كه فقط به خيال فرار بودند پايتخت قشنگ و مجلل و باشكوه خود را بدست دشمن واگذار كردند ، دشمنى كه هنوز تحقيرشان نموده و ميگفتند آنها سوسمارخور هستند . جشنى كه در پايتخت شاهنشاه براى فتح گرفته شده مانند آنچه در خرطوم در 12 قرن بعد واقع شد بايد دانست كه آن در پايان يك رشته جنگهائى بوده است بس حيرت انگيز . ميور در اينجا مينويسد شرحيكه راجع به فرعون كه در بحر احمر غرق شده براى موعظت و عبرت در قرآن مسطور است و نيز اين آيات فوق العاده مناسب مقام مىباشد « چه بسيار واگذاردند از بوستان‌ها و چشمه‌ها و كشتزارها و مكانات و منازل نيكو و زيبا و نعمت يا چيزهاى قشنگ و مطبوعى كه در آن شادان بودند ، همچنين ما آن را بگروه ديگر بميراث داديم « 1 » . » در اين‌جا غنائمى بدست اعراب آمد كه هيچوقت در مخيلهء آنها خطور نكرده و از ديدن قصور و عمارات مجلل و باشكوه و بساتين و باغهاى عالى مات و مبهوت گرديدند . اموال و غنيمت‌هائى كه بدست آوردند حتى از تشخيص آنها عاجز و نميتوانستند بفهمند كه چيست . اكثر آنها طلا را براى اولين بار در اينجا ديدند و ايشان آن را نمىشناختند . كافور را مشك مىپنداشتند . اين غنائم باندازه‌اى بود كه وقتى كه آن را ميان مجاهدين عرب تقسيم كردند بهريك از ايشان پانصد پوند رسيد ، در صورتى كه عدهء اين مجاهدين بالغ بر شصت هزار تن بود . بايد دانست كه اين مبلغ براى اكثر آنها يك مبلغ زياد هنگفتى بوده و بايستى آنها را ثروتمند كرده باشد . بىشك تخت طلا و ساير اشياء نفيسهء حيرت‌انگيزى كه در خزانهء تيسفون بود كه از آن جمله اسبى بود كه

--> ( 1 ) - سوره دخان آيهء 25 تا 28 و اصل آيات اين است « كَمْ تَرَكُوا مِنْ جَنَّاتٍ وَ عُيُونٍ ، وَ زُرُوعٍ وَ مَقامٍ كَرِيمٍ ، وَ نَعْمَةٍ كانُوا فِيها فاكِهِينَ ، كَذلِكَ وَ أَوْرَثْناها قَوْماً آخَرِينَ » ( مترجم )